Oslobađanje od teskobe

12. decembar 2009. Izvor: Danas

Autonomija Vojvodine i nacionalna zajednica Bunjevaca

Potvrđivanjem Predloga statuta AP Vojvodine 30. novembra 2009. godine u Skupštini Republike Srbije, i proglašavanjem Statuta od strane Skupštine AP Vojvodine 14. decembra 2009. godine, Bunjevci su u Srbiji dobili de jure priznanje svoje etnokulturne i nacionalne egzistencije. Članom 6. Statuta, koji glasi: „U AP Vojvodini, Srbi, Mađari, Slovaci, Hrvati, Crnogorci, Rumuni, Romi, Bunjevci, Rusini i Makedonci, kao i druge, brojčano manje nacionalne zajednice koje u njoj žive, ravnopravni su u ostvarivanju svojih prava“, Bunjevci su priznati kao ravnopravna nacionalna zajednica ove multikulturne autonomne pokrajine Republike Srbije.

Više nisu „nepostojeća narodnost“, čiji pripadnici su još 1945. godine, potezom pera administratora unutrašnjih poslova, izbrisani iz evidencije narodnosti Vojvodine i kategorizovani kao Hrvati (videti faksimil dekreta o brisanju Bunjevaca i Šokaca iz nomenklature narodnosti Vojvodine).

Činom donošenja Statuta AP Vojvodine stvaraju se uslovi za prevazilaženje višedecenijskog apsurda negacije bačkih Bunjevaca, od strane država koje na ovaj mali ugroženi narod imaju sudbonosan uticaj – Srbije, Hrvatske i Mađarske.

Srbija ovim činom preuzima obaveze domovine i matične države bačkih Bunjevaca, onih koji su državljani Srbije, kao i matične države Bunjevaca koji su, sticajem istorijskih okolnosti (povlačenje granice 1921. godine između Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Mađarske), danas državljani Republike Mađarske.

Hrvatska dobija razlog za orijentisanje svoje strategije brige za nacionalnu zajednicu Hrvata u Vojvodini, ka otklanjanju straha ove zajednice od njene „denacionalizacije“ i doživljavanja Bunjevaca kao „veštačke nacije“, kreirane od strane srpskih nacionalista. Proces samoodređenja dela bunjevačkih Hrvata kao Bunjevaca, smanjio je nacionalnu zajednicu Hrvata u Vojvodini u 2002. godini, u odnosu na stanje iz 1991. godine, za oko 1,9 hiljada osoba (6,9 odsto). Glavni razlog depopulacije ove zajednice povezan je sa opadanjem broja Hrvata nebunjevačkog porekla u Vojvodini, od 44,8 hiljada u 1991. godini, na 30,7 hiljada u 2002. godini (smanjenje za 31,4 odsto), što je problem za sebe.

Već deceniju duga borba Bunjevaca u Mađarskoj za dobijanje statusa nacionalne manjine, različite od hrvatske manjine, dobija realan oslonac, pod uslovom da Srbija, u okviru razvoja svojih odnosa sa Mađarskom, na temeljima evropskih standarda u oblasti ravnopravnosti svojih manjina na tlu ove susedne države, to pitanje unese u svoju agendu.

U Statutom APV projektovanom okruženju demokratske, evropske Vojvodine, obe zajednice bunjevačkog naroda, bački Bunjevci i bunjevački Hrvati, dobijaju oslonac za svoj dalji razvoj. Za Bunjevce, kao mali ugroženi narod, oslobađanje pritiska „igre nulte sume“ (dobitak jednog igrača je gubitak drugog) sa konkurentnom zajednicom vojvođanskih Hrvata, od vitalnog je značaja. Atmosfera multietničke i multikonfesionalne autonomije otvara prostor za etnokulturnu modernizaciju i oslobađanje Bunjevaca od sindroma „reliktne“, „egzotične“, „venuće“ manjine bez prošlosti i bez budućnosti. (Na Bunjevce se odnosi Kunderin i Abulofljev pojam „malih naroda“ ophrvanih egzistencijalnom zebnjom i preispitivanjem sopstvenog etnokulturnog identiteta.) Za bunjevačke Hrvate novi pravno-politički okvir daje oslonac za njihovo neprisilno samoodređenje i produbljavanje etnokulturnog identiteta.

Početkom tekuće decenije, bunjevački narod, ukupnost populacije bunjevačkog etničkog porekla sa područja Bajskog trokuta – oivičenog gradovima Baja – Sombor – Subotica – državljana Srbije i Mađarske, koji se izjašnjavaju kao Bunjevci, i onih koji se, u obe države, izjašnjavaju kao Hrvati, dostizao je oko 52,6 hiljada osoba, od čega su Bunjevci 28,3 hiljade, u Vojvodini 19,8 hiljada (u Srbiji ukupno 21,079 osoba) i 8,5 hiljada u Mađarskoj. Populacija Bunjevaca, u ovom njihovom tradicionalnom zavičaju, pokazuje dugoročni trend smanjivanja (od 70,5 hiljada u 1910. godini, njihov broj je, u 2002. godini, opao na 40,1 odsto te populacije; deo ove bunjevačke populacije iz 1910. godine, u proteklom stoleću je obuhvaćen hrvatskom nacionalnom zajednicom u Vojvodini i Mađarskoj).

Na Bunjevce strictu senso, kao etnokulturnu grupu koja se, shodno tipologiji etnokulturnih grupa Tedda Gurra (Minorities at Risk, 2000), može definisati kao starosedelački narod (za razliku od bunjevačkih Hrvata, koji u susednoj Hrvatskoj imaju svoju matičnu državu, i po tome se definišu kao transnacionalna manjina) mogu se primeniti kriteriji „malog ugroženog naroda“.

Posledice negiranja etniciteta Bunjevaca 1945. godine su nerazvijenost socijalnog sloja inteligencije, etno-folklorni karakter njihove kulturne produkcije (Dužijanca, kulturno-umetnička društva) i mali broj institucija visoke kulture (Bunjevačka matica, Bunjevački izdavački centar, nasuprot institucionalne infrastrukture koja servisira kulturne potrebe nacionalne zajednice Hrvata – Odeljenje Matice hrvatske u Subotici, Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata, bunjevačke studije pri Filozofskom fakultetu u Zagrebu i kroatistika pri filološkim studijama u Srbiji, programi Matice iseljenika Hrvatske, hrvatske rimokatoličke crkve – Instituta „Ivan Antunović“ u Subotici, i dr.). Pred bačkim Bunjevcima, postavlja se problem revitalizacije i modernizacije. Sa ovim problemom se suočavaju i drugi mali narodi Evrope, koji su prošli sličan trnoviti put viševekovne borbe za opstanak i očuvanje kulturnog identiteta (među slovenskim narodima su takvi Lužički Srbi, Karpatski Rusini, Pomaci, i dr.).

Ovaj osvrt na problem etnokulturne revitalizacije i nacionalnog razvoja bačkih Bunjevaca, u perspektivi primene Statuta AP Vojvodine i ukupne politike ravnopravnosti nacionalnih zajednica u Srbiji, upućuje na dva zaključka. Prvo, posledice višedecenijske diskriminacije nacionalne zajednice Bunjevaca, postavlja zahtev da se na nju, u projektovanju i podršci razvojnih programa njene etnokulturne revitalizacije, primeni princip pozitivne diskriminacije. Drugo, ugroženost ukupnog bunjevačkog naroda procesima depopulacije, akulturacije i nacionalne fragmentacije, čini akutnim zahtev demokratskog samoorganizovanja Bunjevaca, stvaranja politički nezavisne nevladine neprofitne krovne organizacije, koja se gradi „od baze“, sposobne da ograniči uplitanje stranačko-političkih pristrasnosti i da svoju delatnost usredsredi na bitne egzistencijalne i etnokulturne probleme ove male zajednice (uzor može da bude Savez Lužičkih Srba „Domovina“ u Nemačkoj). Sticanje „onog srećnog osećanja večne prošlosti i budućnosti“ i oslobađanje od teskobnog osećanja, da im je „postojanje stalno ugroženo ili pod znakom pitanja“ (M. Kundera), koje Bunjevce, kao mali narod onespokojava već skoro vek i po, u velikoj meri zavisi od procesa razvoja nacija, s kojima dele sudbinu, kao modernih građanskih nacija, okrenutih evropskim integracijama.

dr Aleksandar Raič

Lipota naši riči

26. novembar 2009 | Izvor: Zavod za kulturu Vojvodine

ZAVOD ZA KULTURU VOJVODINE
Odeljenje za nevladine organizacije
Koordinacioni odbor društava za jezike, književnost i kulturu Novi Sad i Bunjevačka matica Subotica

Pozivamo Vas na promociju Antologije savremene bunjevačke književnosti “Lipota naši riči” koja će se održati u četvrtak, 26. novembra 2009. godine u 18 časova u Zavodu za kulturu Vojvodine, Novi Sad, Vojvode Putnika 2

Saopštenje za javnost Kancelarije Episkopa bačkog

12. decembar 2008 |  Izvor: SPC

Povodom teksta objavljenog u dnevnom listu Večernje novosti od 10. decembra 2008. godine, na prvoj strani dodatka Vojvodina, pod naslovom PALATA BUNJEVAČKOJ MATICI, Eparhija bačka ima za dužnost da obavesti javnost da je osim objavljene fotografije zadužbine Manojlović u Subotici ostatak teksta većim delom neistinit.
Prvo, Manojlovićeva palata se nalazi u Subotici, a ne u Zrenjaninu, kako je napisano u podnaslovu teksta. Ista je zadužbina dr Samka Manojlovića koji je Crkvi darovao idealnu polovinu tog zdanja, dok je drugu polovinu ostavio na uživanje svojoj supruzi Anki Manojlović, sa željom da po njenom upokojenju čitava palata bude u crkvenom vlasništvu. Nažalost, nacionalizacija imovine od strane komunističkih vlasti omela je izvršenje volje Zadužbinara i Manojlovićeva palata je u celini nacionalizovana 1959. godine.
Drugo, Crkvena opština u Subotici do sada nije dobila rešenje Direkcije za restituciju Republike Srbije o vraćanju 855 hektara obradive zemlje i 2.500 kvadratnih metara poslovnog prostora. Takvo rešenje ne može biti doneto jer je subotičkoj Crkvenoj opštini putem agrarne reforme oduzeto 450, a ne 855 hektara zemlje. Crkvenoj opštini subotičkoj je od strane Skupštine opštine Subotica dato na korišćenje, a ne u vlasništvo, 346 hektara obradive zemlje, i to: na Kelebiji 89 hektara i na Bikovu 247 hektara. U Manojlovićevoj palati Crkvena opština je dobila deo poslovnog prostora o kojem su u toku razgovori sa nadležnim gradskim sekretarijatima.
Treće, niko iz Srpske Pravoslavne Crkve ili Eparhije bačke ili Crkvene opštine subotičke nije imao bilo kakav razgovor sa Bunjevačkom maticom po pitanju njihovog ostanka u prostoru koji sada koriste, niti je iz Bunjevačke matice upućena molba ili zahtev na tu temu. Zato je neistinito tvrđenje da je Crkva obećala Bunjevačkoj matici da će ostati u Manojlovićevoj palati. Jednostavno o tome do sada nije bilo nikakvih razgovora niti dogovora.
Na kraju, smatramo da su ovakvi i slični tekstovi svojevrsni napadi na Srpsku Pravoslavnu Crkvu, da su u službi stvaranja određene atmosfere u javnosti, sa ciljem da se pokaže kako će Crkva putem restitucije oduzete imovine dobiti toliko imovine da ni sama neće znati šta sa njom da čini i da će zbog toga istu deliti raznim udruženjima, nevladinim organizacijama i slično. Kada Crkva to ne bude učinila, – prvenstveno zbog svojih velikih potreba (crkvena prosveta, misijska delatnost, izdavačaka delatnost, haritativna delatnost i tako dalje), kao i zbog toga što nikome ništa nije unapred obećala, kako to pojedini pokušavaju lažno da prikažu, – u javnosti bi se mogao steći utisak da je Crkva ta koja obmanjuje narod, a ne da je ona žrtva obmane i negativne medijske kampanje.
O tome da li će Bunjevačka matica ostati u prostoru Manojlovićeve palate moći će da se razgovara i odlučuje tek kad ova zadužbina zaista bude vraćena Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi i ukoliko njeni sadašnji stanari obaveste njene nadležne organe o svojoj eventualnoj želji da tamo ostanu.
Kancelarija Episkopa bačkog
Novi Sad, 11. decembar 2008.
Sekretar
Prezviter Vladan Simić

Bunjevačka matica u novim prostorijama

08. april 2008. |  Izvor: tanjug

SUBOTICA – Ministar prosvete Zoran Lončar rekao je u Subotici, na otvaranju adaptiranih prostorija Bunjevačke matice, da Vojvodina čini nacionalnu raznolikost u kojoj postoji kvalitetni suživot svih nacionalnosti, a da ustav omogućava ostvarenje i negovanje manjinskih prava i sloboda u Srbiji.

Svima nama u Srbiji nisu neophodni nikakvi tajni sporazumi kojima bi neke nacionalne manjine ostvarivale svoja prava, o čemu obično saznajemo tek nakon izbora, kao što su ovi pred nama, rekao je Lončar dodavši da nema nikakvih razloga da neka nacionalna manjina bude više a neka manje zastupljena u Srbiji.

Lončar je najavio uvođenje bunjevačkog jezika i nacionalne kulture ove godine u nekoliko osnovnih škola na području suboticke i somborske opštine, po odluci Nacionalnog prosvetnog saveta koji je u odnosu na izvršnu vlast nezavisno telo.

Predsednik Bunjevačke matice Ivan Sedlak je pozdravljajući goste istakao da je otvaranjem preuređenih prostorija stvorena mogućnost okupljanja Bunjevaca i druženje sa svim poštovaocima bunjevačke kulture, kao i da je stvorena logistika istraživačima bunjevačke kulture i prostor za iskazivanje ljubitelja umetnosti.

“Bunjevci su emotivno vezani za ovaj objekat, jer je u njemu u novembru 1918. godine održan sastanak srpskih, bunjevačkih parlata gde je postignut dogovor oko zajedničkog nastupa na Velikoj narodnoj skupštini Vojvodine, održanoj u Novom Sadu 26. novembra 1918, kada je stvorena Kraljevina Srba, Hrvata, i Slovenaca” rekao je Sedlak.

Godišnjica Bunjevačkih novina

04. april 2008. |  Izvor: subotica.info

Danas je u prostorijama Bunjevačke Matice na Korzou proslavljena godišnjica BUNJEVAČKIH NOVINA. Zaslužni za ove novine su održali govor i predstavili planove o daljnjem razvoju novina.Gradonačelnik Geza Kučera se zahvalio na pozivu i izrazio zadovoljstvo i čestitao na ovom uspešnom poduhvatu nacionalne manjine u opštini.